{"id":19189,"date":"2024-11-08T09:22:57","date_gmt":"2024-11-08T08:22:57","guid":{"rendered":"https:\/\/seamagination.com\/?p=19189"},"modified":"2025-03-10T11:21:19","modified_gmt":"2025-03-10T10:21:19","slug":"antyczna-ceramika-kosc-i-ryby-archeologia-podwodna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/seamagination.com\/pl\/antyczna-ceramika-kosc-i-ryby-archeologia-podwodna\/","title":{"rendered":"Antyczna ceramika, ko\u015b\u0107 i ryby"},"content":{"rendered":"\n

Przez ostatnich pi\u0119\u0107 sezon\u00f3w letnich mieszka\u0142em na wyspie Vis w Chorwacji, gdzie pracowa\u0142em jako instruktor nurkowania rekreacyjnego i podwodny przewodnik. Ka\u017cdego roku, przy okazji realizowanych z go\u015b\u0107mi nurkowa\u0144, przypadkiem znalaz\u0142em jakie\u015b podwodne artefakty z czas\u00f3w antyczych i co roku je tu opisuj\u0119. W tym artykule przeczytasz o moich podwodnych znaleziskach z 2024 roku i zobaczysz je na zdj\u0119ciach. Je\u015bli interesuje Ci\u0119 archeologia podwodna, to jest to artyku\u0142 w\u0142a\u015bnie dla Ciebie.<\/p>\n\n\n\n

Grecy i Rzymianie \u2013 staro\u017cytne miasto Issa<\/h2>\n\n\n\n

Wyspa Vis jest zamieszka\u0142a od wiek\u00f3w, co najmniej od czas\u00f3w Staro\u017cytnej Grecji. Wtedy znana by\u0142a jako Issa. P\u00f3\u017aniej by\u0142a te\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 Cesarstwa Rzymskiego. Dlatego do dzi\u015b na wyspie i wok\u00f3\u0142 niej mo\u017cna znale\u017a\u0107 pozosta\u0142o\u015bci po obu tych kulturach. O ile na l\u0105dzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 ciekawostek z tamtych czas\u00f3w zosta\u0142a ju\u017c znaleziona i zbadana, to jednak to co pozosta\u0142o po Staro\u017cytnych Grekach i Rzymianach pod wod\u0105, wci\u0105\u017c jest w du\u017cej mierze nieodkryte. Dlatego te\u017c na wyspie co roku pracuj\u0105 archeolodzy podwodni prowadz\u0105c swoje badania. A opr\u00f3cz tego, r\u00f3\u017cne podwodne skarby, odkrywane s\u0105 czasem przypadkiem przez pasjonat\u00f3w nurkowania lub osoby pracuj\u0105ce w centrach nurkowych, kt\u00f3re oprowadzaj\u0105 nurk\u00f3w rekreacyjnych pod wod\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Nurkowania w\u015br\u00f3d antyk\u00f3w \u2013 przygoda z archeologi\u0105 podwodn\u0105<\/h2>\n\n\n\n

W pobli\u017cu miejscowo\u015bci Vis na wyspie Vis, s\u0105 trzy podwodne miejsca archeologiczne udost\u0119pnione do zwiedzania dla nurk\u00f3w rekreacyjnych. S\u0105 to pozosta\u0142o\u015bci po staro\u017cytnym porcie w Visie oraz staro\u017cytne wraki statk\u00f3w obok wysepek Host i Krava. I w tych wszystkich trzech miejscach w tym roku co\u015b ciekawego znalaz\u0142em. Nurkowa\u0107 mo\u017cna tam jedynie z zarejestrowanymi centrami nurkowymi, kt\u00f3re dbaj\u0105 o to, aby odwiedzaj\u0105cy przestrzegali okre\u015blonych zasad zwi\u0105zanych z ochron\u0105 podwodnego dziedzictwa oraz niczego z nich nie wyci\u0105gali. Na Visie jest pi\u0119\u0107 takich centr\u00f3w nurkowych i w jednym z nich, Nautica Vis Diving Center<\/a>, od lat pracowa\u0142em w\u0142a\u015bnie jako przewodnik zabieraj\u0105cy innych pod wod\u0105. St\u0105d te\u017c wszystkie trzy miejsca \u015bwietnie znam i ka\u017cde z nich odwiedzi\u0142em ponad 100 razy.<\/p>\n\n\n\n

Artefakt znaleziony nieopodal staro\u017cytnego portu<\/h2>\n\n\n\n

Staro\u017cytne miasto Issa mia\u0142o sw\u00f3j port, najpierw grecki, potem rzymski. Na przestrzeni ostatnich 2 tysi\u0119cy lat poziom wody podni\u00f3s\u0142 si\u0119 jednak o oko\u0142o 2 m zalewaj\u0105c tereny, kt\u00f3re kiedy\u015b by\u0142y zaraz nad powierzchni\u0105 wody, w tym ruiny staro\u017cytnego portu. Poni\u017cej fragment ruin znajduj\u0105cy si\u0119 na p\u0142ytkiej wodzie, na wprost Hotelu Issa.<\/p>\n\n\n\n

\"Antyczny<\/a>
Fragment antycznego portu. Ortofotografia. Autorzy: Mariusz Milka i Ewelina Heil<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nurkuj\u0105c w tym miejscu mo\u017cna obecnie zobaczy\u0107 du\u017ce i ma\u0142e kamienie, pozosta\u0142e po dawnych budynkach, a tak\u017ce mn\u00f3stwo fragment\u00f3w antycznej ceramiki, kt\u00f3rej mieszka\u0144cy u\u017cywali na co dzie\u0144. Po ponad 2000 lat wszystko pokryte jest morskimi organizmami i sta\u0142o si\u0119 domem dla ryb, o\u015bmiornic oraz innych morskich stworze\u0144. To podwodne stanowisko archeologiczne rozci\u0105ga si\u0119 na d\u0142ugo\u015bci kilkuset metr\u00f3w i miejscami ma do 10 metr\u00f3w g\u0142\u0119boko\u015bci. Jest do\u015b\u0107 dobrze udokumentowane przez archeolog\u00f3w podwodnych oraz podwodnych fotograf\u00f3w. Mo\u017cna tam wypatrze\u0107 takie ciekawostki, jak te poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Staro\u017cytna<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"Staro\u017cytna<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"Pozosta\u0142o\u015bci<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

A co jest g\u0142\u0119biej? To mia\u0142em w\u0142a\u015bnie okazj\u0119 niejednokrotnie sprawdzi\u0107 prowadz\u0105c w tej okolicy nurkowania i kursy. Generalnie jest tam du\u017co piasku, du\u017co trawy morskiej oraz ogromne ilo\u015bci \u015bmieci regularnie wyrzucanych z jacht\u00f3w. Ale gdzie\u015b pomi\u0119dzy nimi, na g\u0142\u0119boko\u015bci oko\u0142o 20m uda\u0142o mi si\u0119 w tym roku wypatrze\u0107 taki oto skarb!<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Artefakt<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"Artefakt<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Jest to gliniany dzbanek, co prawda lekko uszkodzony, ale wci\u0105\u017c w do\u015b\u0107 dobrym stanie. Z jakiej jest epoki? Tego jeszcze nie wiadomo. Dopiero gdy zostanie odsolony i oczyszczony, b\u0119dzie mo\u017cna jednoznacznie to okre\u015bli\u0107. Na razie zosta\u0142 wydobyty i jest w r\u0119kach specjalist\u00f3w z Muzeum Archeologicznego w Splicie. A ja czekam na wyniki ich ekspertyzy.<\/p>\n\n\n\n

Artefakt znaleziony obok wysepki Host<\/h2>\n\n\n\n

Host to ma\u0142a wyspa u uj\u015bcia zatoki Viskiej. Ka\u017cdy kto przyp\u0142ywa na Vis promem, zwraca na ni\u0105 uwag\u0119, bo jest bardzo charakterystyczna ze wzgl\u0119du na znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 na niej latarni\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"Wyspa<\/a>
fot. Ewelina Heil<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ale ponad 2000 lat temu najprawdopodobniej nie by\u0142o tam latarni i rozbi\u0142 si\u0119 o ni\u0105 staro\u017cytny rzymski statek przewo\u017c\u0105cy amfory, czyli du\u017ce gliniane naczynia, kt\u00f3rych w tamtych czasach u\u017cywano do przewo\u017cenia wina, oliwy czy innych p\u0142yn\u00f3w. Dla mi\u0142o\u015bnik\u00f3w archeologii podwodnej, ale te\u017c dla student\u00f3w tej dziedziny, to moim zdaniem \u015bwietne miejsce do odwiedzenia, bo to jeden z nielicznych antycznych wrak\u00f3w statk\u00f3w udost\u0119pniony do zwiedzania dla nurk\u00f3w rekreacyjnych w Europie.<\/p>\n\n\n\n

\"|\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Po\u015br\u00f3d le\u017c\u0105cych na dnie pot\u0142uczonych amfor, cz\u0119sto ju\u017c poro\u015bni\u0119tych przez ro\u017cne morskie organizmy, po dzi\u015b dzie\u0144 wci\u0105\u017c mo\u017cna czasem wypatrze\u0107 r\u00f3\u017cne drobne ciekawostki. Na przyk\u0142ad fragmenty innej ceramiki, znacznie mniej popularnej ni\u017c amfory i daj\u0105cej archeologom podwodnym wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142owych informacji na temat pochodzenia statku i za\u0142ogi.<\/p>\n\n\n\n

Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o i w tym roku. Znalaz\u0142em tam kawa\u0142ek glinianego naczynia, kt\u00f3re ma zdobienia w kszta\u0142cie ma\u0142ych li\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Fragment<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"Fragment<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Jak m\u00f3wi dr Boris \u010cargo, archeolog z Muzeum Archeologicznego na Visie, te li\u015bcie s\u0105 charakterystyczne dla lokalnych naczy\u0144 z czas\u00f3w Staro\u017cytnej Grecji. Co wi\u0119c robi\u0142a starsza ceramika grecka na nowszym rzymskim wraku? By\u0107 mo\u017ce przedmiot ten by\u0142 do\u015b\u0107 trwa\u0142y, a przez to d\u0142ugo u\u017cywany. By\u0107 mo\u017ce kto\u015b z za\u0142ogi mia\u0142 ze sob\u0105 rodzinn\u0105 pami\u0105tk\u0119, a by\u0107 mo\u017ce to zbieg okoliczno\u015bci. Mo\u017ce po prostu kto\u015b w czasach greckich wyrzuci\u0142 za burt\u0119 st\u0142uczone naczynie, tak jak teraz \u017ceglarze wyrzucaj\u0105 puszki i butelki, a kilkaset lat p\u00f3\u017aniej w tym samym miejscu rozbi\u0142 si\u0119 staro\u017cytny rzymski statek\u2026 C\u00f3\u017c\u2026 To ju\u017c niech ustal\u0105 archeolodzy. Znalezisko zosta\u0142o wydobyte i zajmuje si\u0119 nim teraz Muzeum Archeologiczne na Visie.<\/p>\n\n\n\n

Artefakty znalezione obok wysepki Krava<\/h2>\n\n\n\n

Kilkaset metr\u00f3w obok wysepki Host znajduje si\u0119 jeszcze mniejsza wysepka Krava. W zasadzie jest to jedynie kawa\u0142ek ostrej jak brzytwa ska\u0142y wystaj\u0105cej z morza i to jedynie, gdy jest dobra pogoda. Bo w czasie sztormu fale potrafi\u0105 przelewa\u0107 si\u0119 g\u00f3r\u0105 i chwilami zupe\u0142nie j\u0105 zakrywa\u0107, co od wiek\u00f3w stanowi \u015bmiertelne zagro\u017cenie dla za\u0142\u00f3g p\u0142ywaj\u0105cych tam statk\u00f3w. Dlatego obecnie na Kravie zamontowano niewielk\u0105 latarn\u0119 ostrzegaj\u0105c\u0105, aby trzyma\u0107 si\u0119 od niej z daleka. Jednak, jak w przypadku wyspy Host, w czasach antycznych nie by\u0142o tam latarni i mniej wi\u0119cej 2500 lat temu rozbi\u0142 si\u0119 tam staro\u017cytny grecki statek, a kilkaset lat p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c i staro\u017cytny rzymski.<\/p>\n\n\n\n

\"Mariusz<\/a>
Photo by Ewelina Heil<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

To podwodne miejsce archeologiczne r\u00f3wnie\u017c udost\u0119pnione jest dla nurk\u00f3w rekreacyjnych i to miejsce r\u00f3wnie\u017c regularnie odwiedza\u0142em. W poprzednich latach znalaz\u0142em tam mi\u0119dzy innymi nienaruszony staro\u017cytny grecki dzbanek<\/a>, za to w tym roku fragmenty staro\u017cytnej greckiej ceramiki.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Fragment<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"Fragment<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

S\u0105 one dla mnie o tyle ciekawe, \u017ce zawieraj\u0105 zdobienia po wewn\u0119trznej stronie, na kt\u00f3re pierwszy zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 m\u00f3j kolega Artur \u0141ukaszkiewicz i kt\u00f3ry sfotografowa\u0142 dla mnie t\u0119 ciekawostk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Fragment<\/a>
fot. Artur \u0141ukaszkiewicz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Fragment<\/a>
fot. Artur \u0141ukaszkiewicz<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Staro\u017cytna ko\u015b\u0107 z Kravy?<\/h2>\n\n\n\n

Jednak na koniec wrze\u015bnia dokona\u0142em na Kravie jeszcze ciekawszego odkrycia archeologicznego. Znalaz\u0142em tam co\u015b, co wygl\u0105da\u0142o mi na ko\u015b\u0107. Ca\u0142kowitym zbiegiem okoliczno\u015bci na tym nurkowaniu by\u0142 ze mn\u0105 uznany fotograf podwodny Filip Miko\u0142ajczak, kt\u00f3ry w \u017cyciu zawodowym jest lekarzem, a dok\u0142adniej specjalist\u0105 ortopedii i traumatologii narz\u0105du ruchu. To w\u0142a\u015bnie on jako pierwszy pom\u00f3g\u0142 mi zidentyfikowa\u0107 ko\u015b\u0107 jako ludzk\u0105 ko\u015b\u0107 promieniow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"Human<\/a>
Anatomography, CC BY-SA 2.1 JP https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/2.1\/jp\/deed.en<\/a>, via Wikimedia Commons<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"Mariusz<\/a>
fot. Filip Miko\u0142ajczak<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Poni\u017cej zbli\u017cenie na ko\u015b\u0107 ze zdj\u0119cia Filipa oraz tr\u00f3jwymiarowy model ludzkiej ko\u015bci promieniowej. Mo\u017cesz ni\u0105 obraca\u0107 i dopasowa\u0107 do u\u0142o\u017cenia ze zdj\u0119cia, aby mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ta ko\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"Ancient
fot. Filip Miko\u0142ajczak<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n